عیب جویی
پیامهایی در مورد عیب جویی و عیب زدایی
|
آگاهی از بیماریهای اخلاقیانسان عاقل و مؤمن همان طور که به هنگام بیماری به پزشک مراجعه می کند تا پزشک او را راهنمایی و مشکل او را برطرف سازد؛ در مسائل اخلاقی نیز می بایست به معلم اخلاق مراجعه کند. دوستان واقعی و با ایمان و آگاه در این مسیر بهترین راهنما برای او هستند و او را نسبت به بیماری یا بیماری های اخلاقیش آگاه می رسازند. البته این راه در صورتی موفقیت آمیز است که انسان دردمند به نصیحت ناصحان مشفق و دوستان مخلص و با ایمان گوش فرا دهد و از آنها بخواهد که او را از لغزش و اشتباه باز دارند. امام هفتم(ع) در این ارتباط می فرمایند: سعی کنید اوقات شبانه روز خود را به چهار قسمت تقسیم کنید: یک بخش برای عبادت و خلوت با خدا، یک بخش برای تأمین معاش و تحصیل هزینه زندگی، بخشی برای رفت و آمد و معاشرت با برادران مورد اعتمادی که به شما ارادت دارند و شما را نسبت به عیوبتان آگاه می سازند و بخشی را نیز برای تقریع و لذایذ مشروع خود اختصاص دهید و... دوست واقعیکسی که ادعای دوستی می کند ولی عیبهای انسان را تذکر نمی دهد و هرگونه نقص و عیبی که می بیند بی تفاوت از آن می گذرد دوست واقعی نیست و چه بسا دشمن انسان هرچند از روی دشمنی، خدمتی به انسان می کند و عیبهای او را تذکر می دهد که اگر تذکر نمی داد او نمی توانست به سادگی عیبهای خود را بفهمد.
مؤمن آینه مؤمنپیامبر اکرم(ص) می فرمایند: مؤمن آینه مؤمن است که خوبی ها و بدی های خود را در او می بیند. انسان وقتی در مقابل آیینه قرار می گیرد، خود را بدون کم و کاست در آن می بیند. و نه آیینه بر زیبایی او می افزاید و نه عیبهای او را می پوشاند؛ برادر دینی نیز همانند آینه است که زشتی ها و زیبایی های برادر و دوست خود را به وی می نمایاند. در این رابطه مولوی می گوید:
وظیفه اخلاقیهمان گونه که در اسلام نسبت به معاشرت با برادران دینی مورد اعتماد و ناصح توصیه شده است، آنان نیز وظیفه دارند از نشان دادن راه خیر و صلاح دریغ نورزند؛ حضرت محمد(ص) در این رابطه می فرمایند: مؤمن برای برادر خویش همانند آینه است که ناملایمات و بدیها را از او دور می سازد. عیب جویی بینا از نابیناشخصی به نابینایی گفت: مشهور است که خدای عزّوجلّ هر نعمتی را که از روی حکمت از بنده ای باز گیرد در عوضْ نعمتی فوق آن از روی رحمت به او عطا می فرماید. بگو چه نعمتی به جای کوری به تو داده شده است؟ شخص نابینا جواب داد: چه نعمتی بالاتر از اینکه روی تو را نبینم. عیب جویی و عیب زداییعیب جویی و عیب زدایی هر دو با یادآوری و بازگو کردن عیب همراه است. ولی اولی با انگیزه تحقیر مطرح می گردد و دومی به قصد خیرخواهی و اصلاح صورت می پذیرد. اولی با دشمنی و خصومت و دومی با دلسوزی و نصیحت توأم است. عذاب دردناککسانی که به جای انتقاد سالم و سازنده به فکر این باشند که عیبهای مردم را آشکار کنند و از حیثیت و اعتبار آنان بکاهند، مرتکب گناهی بس عظیم شده اند که به خاطر آن عذاب دردناکی پیش رو خواهند داشت. قرآن مجید در این باره می فرماید: کسانی که دوست دارند زشتی ها در میان مردم با ایمان شیوع یابد عذاب دردناکی برای آنها در دنیا و آخرت است و خداوند می داند و شما نمی دانید. عیب جویی در نظر سعدی
دوست واقعیگاهی از اوقات بیان عیب دیگران از روی دوستی و خیرخواهی است. اگر شخصی که عیبش را به صورت مخفی به او تذکر داده اند، آدم عاقل و زیرکی باشد، گذشته از اینکه در مقابل این عمل از دوست خود ناراحت نمی شود؛ بلکه از وی سپاسگزاری نیز می کند. حضرت علی(ع) در این ارتباط می فرمایند: کسی که عیب ترا بر تو بنمایاند و در پنهان آبروی ترا حفظ کند دوست واقعی توست، او را نگهدار. عیب جویی
زشتی عیب جویی و سختی تحمل آنچقدر زشت است انسان چون ماری زهرآگین و کژدمی خشمگین در هر محفلی که می رود با نیش زبان به مردم بی آزار نیش بزند و هر لحظه شخصی را مورد تمسخر و عیب جویی قرار دهد. چه خوب است چنین فردی خود را به جای شخص مورد تمسخر و عیب جویی قرار دهد تا بداند تحمل این سخنان و اعمال و رفتار چقدر مشکل و دشوار است. دوست و دشمنامروزه ما معمولاً کسانی را دوست خود می دانیم که با بیان عیبهایمان ما را ناراحت نسازد و اگر کسی از روی دوستی عیبهای ما را تذکر داد از وی ناراحت می شویم و او را دشمن خود می پنداریم. به نظر شما این ویژگی با منطق آیات و روایات سازگار است. حضرت علی(ع) در این ارتباط می فرمایند: کسی که عیبهای ترا بر تو آشکار کند، دوست تو و کسی که عیب ترا بپوشاند دشمن تو است. اهداف عیب جویانبعضی بر اثر اخلاق بد و اعمال زشتی که دارند در جامعه بدنام شده اند و مردم آنان را به دیده بی اعتنایی و تحقیر می نگرند. این گروه اگر بخواهند می توانند با مجاهده و کوشش خود را اصلاح کنند، عیبها و زشتی های خود را برطرف سازند و حیثیت از دست رفته خود را دوباره بدست آورند. ولی بسیاری از آنها به جای خودسازی و تزکیه نفس به دنبال عیبهای مردم می گردند تا برای خود همانندهایی بیابند و آنها را در جامعه بی آبرو سازند و به این وسیله از زشتی عمل خود بکاهند و قسمتی از بدبینی جامعه را به سوی آنان معطوف دارند. حضرت علی(ع) در این باره می فرمایند: کسانی که دارای عیبها و کاستی هایی هستند دوست دارند عیبهای مردم را به اطلاع مردم برسانند تا راه عذرشان توسعه یابد و با توسل به عیبهای دیگران، اعتراض مردم را نسبت به خود کاهش دهند. شرمندگی عیب جوشخصی نزد عُمَربن عبدالعزیز آمد و در خلال سخنان خود از مردی نام برد و عیبی را به وی نسبت داد. عُمَر بن عبدالعزیز گفت: اگر مایلی پیرامون سخنت بررسی و تحقیق می کنم. در صورتی که گفته ات دروغ باشد، فاسق و گناهکار هستی و اگر راست گفته باشی عیب جو و سخن چین هستی. اگر میل داری تو را می بخشم. مرد که از گفته خود سخت پشیمان شده بود با سرافکندگی و ذلت درخواست عفو نمود و تصمیم گرفت دیگر از کسی عیب جویی نکند و این عمل ناپسند را تکرار ننماید. شایع کردن گناهعیب جویی، دریدن پرده دیگران و رسوا کردن مردم است. عیب جویان با عمل زشت و ضداخلاقی خود، آبرو و ارزش مردم را می برند، افراد را به هم بدبین می سازند و ایجاد فتنه و فساد می کنند و در یک کلام پایه های اخلاقی جامعه را در معرض نابودی قرار می دهند. عیب پوشیعیب پوشی نقطه مقابل عیب جویی است. عیب پوشی و تذکر به موقع از فضیلتها و عیب جویی از رذیلتها است. عیب پوشی و جلوگیری از آبروریزی مایه تحکیم دوستی، محبت و تقویت روابط اجتماعی است در حالی که عیب جویی باعث کینه، دشمنی و تخریب روابط اجتماعی است. بدترین عیبعیب جویی نه تنها محیط اجتماعی را اصلاح نمی کند و گناه و فساد اخلاقی را درمان نمی کند بلکه برعکس گناه و اخلاق زشت را افزایش می دهد، مردم را به یکدیگر بدبین می سازد، بذر کینه و دشمنی را در دلها می افشاند، افراد را به انتقامجویی وا می دارد و موجبات بدبختی و تیره روزی فرد و اجتماع را فراهم می آورد. از اینرو حضرت علی(ع) عیب جویی را یکی از گناهان بزرگ شناخته و پیروان خود را از آن برحذر داشته است. ایشان می فرمایند: «در کاستی ها و عیبهای افراد کنجکاوی نمودن خود از بدترین عیبها و گناهان است». |
پروردگارا! یاریم کن تا مطالبی را ارائه کنم که مورد رضای درگاهت باشد و بازم دار از نوشتن مطالبی که رضایت بنده ات و خشم تو را به دنبال دارد.